Press "Enter" to skip to content

Czym jest „posiadanie znacznej ilości” narkotyków?

 

Narkomania jest jednostką chorobową, uzależnieniem związanym z długo- lub krótkotrwałym zażywaniem narkotyków lub innych środków uzależniających1. Zjawisko to jest niezwykle złożone i skomplikowane. Jest ono zagadnieniem interdyscyplinarnym, balansującym na granicy medycyny, psychologii, socjologii, a nawet prawa.

Ze względu na swoje szerokie społeczne i ekonomiczne implikacje polskie ustawodawstwo reguluje kwestie związane z narkomanią. Podstawowym aktem jest ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii2. Zawiera ona szereg różnych kwestii, które dotyczą narkomanii.

Jedną z bardziej niedookreślonych kwestii zawartych we wzmiankowanej ustawie jest pojęcie „posiadania znacznej ilości” oraz „nieznaczna ilość na użytek własny sprawcy” . Są to istotne kwestie z punktu prawnego, gdyż implikują one szereg negatywnych konsekwencji, więc istotne jest, aby wiedzieć, co za nimi się kryje.

Zgodnie z art. 62 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii ten, kto wbrew przepisom ustawy, posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jest to typ podstawowy czynu zabronionego. Natomiast w ustępie drugim mamy czyn kwalifikowany tego przestępstwa w myśl którego, jeżeli przedmiotem czynu jest znaczna ilość środków odurzających lub substancji psychotropowych, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Natomiast art. 62a mówi o posiadaniu nieznacznej ilości na użytek własny sprawcy. Tak więc jeżeli ten, kto wbrew przepisom ustawy, posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe w ilości nieznacznej, przeznaczone na użytek własny sprawcy, to postępowanie można umorzyć również przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeżeli orzeczenie kary wobec sprawcy byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu, a także stopień jego społecznej szkodliwości.

Jak wynika z lektury obu przepisów pojęcie „posiadania znacznej ilości” jest niezwykle istotne dla ustalenia wymiaru odpowiedzialności karnej. Jest ono niewątpliwie nieostrym znamieniem, które w żaden sposób nie wskazuje na to ile de facto można posiadać środka odurzającego, aby zakwalifikować odpowiednio czyn.

Już przy pracach sejmowych nad Ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii zostało poruszona kwestia „znacznej ilości”. Podczas opracowywania ustawy powołany przez Sejm ekspert Krzysztof Krajewski zajął stanowisko zgodnie z którym, pomimo tego, że omawiane pojęcie jest ocenne i niesprecyzowane, to nie nastręcza ono większych problemów w orzecznictwie sądów. Nie jest możliwe dokładne sprecyzowanie ilości narkotyku, która byłaby znaczna i stosowanie sztywnych limitów w praktyce, gdyż „Cały problem polega na tym, że znacznych bądź nieznacznych ilości substancji odurzających nie da się określić jedną miarą wagową, bo pół kilograma heroiny to gigantyczna ilość, natomiast pół kilograma marihuany – niespecjalnie dużo. W związku z tym Sąd Apelacyjny i Sąd Najwyższy udzieliły sądom pewnych wskazówek, (…) które z punktu widzenia praktyki sądowej są w moim przekonaniu absolutnie dostateczne1”.

Takie ujecie przez ustawodawcę wymaga każdorazowej oceny in concreto przez sąd. Przyjmuje się kilka kryteriów wyróżniania „znacznej ilości” narkotyków. Pierwsze z nich to kryterium ilościowe, które odwołuje się do masy, kolejne ilościowe dotyczy rodzaju środków odurzających i substancji psychotropowych (związane z podziałem na narkotyki tzw. miękkie i twarde, co jest związane ze stopniem szkodliwości dla ludzkiego zdrowia i życia, a tym samym ma wpływ na społeczną szkodliwość czynu). Trzecim kryterium jest kryterium mieszane (ilościowo-jakościowe), które nawiązuje do obu wyżej wzmiankowanych mierników. Bywa także rozważana kwestia przeznaczenia środka (handlowy czy prywatny) – kryterium przeznaczenia, a także kryterium, które odnosi się do wartości rynkowej narkotyku. W Polskiej judykaturze dominuje kryterium mieszane i za „znaczną ilość” środka odurzającego lub substancji psychotropowej, przyjmuje się taką ilość która jednorazowo mogłyby zaspokoić potrzeby, co najmniej kilkudziesięciu osób uzależnionych.2. Polska judykatura w swoich orzeczeniach przyjęła także wykładnie w myśl, której „znaczna ilość” to taka, która wystarcza minimalnie na wytworzenie kilkudziesięciu porcji substancji3. Poglądy sądów, co do tej kwestii są dość zbieżne i jednoznaczne4– „Miernikiem „znacznej ilości” może być także stosunek ilości określonych środków do potrzeb jednego człowieka uzależnionego od tych środków. Jeżeli zatem przedmiotem czynu jest taka ilość tych środków, która mogłyby zaspokoić tego rodzaju potrzeby co najmniej kilkudziesięciu uzależnionych, to należy przyjąć, że jest tych środków znaczna ilość5„.

Kwalifikowanie danej substancji do znamienia „znacznej ilości” powinno odbywać się także za pomocą kryterium jakościowego. Wskazuje na to fakt, że ustawa dzieli te środki na grupy w zależności do tego, jaki stopień uzależnienia niesie za sobą ich spożywanie w celach innych niż medyczne. Oczywisty jest fakt, że „Oczekiwany skutek (oddziaływanie na ośrodkowy układ nerwowy człowieka) wywołują różne ilości wagowe poszczególnych artykułów, mających swoją zróżnicowaną cenę rynkową, i dlatego dzielone są na dawki, porcje, „działki” itp.”.6

Podkreślić należy także fakt, iż posiadanie znacznej ilości środka odnosi się do posiadania takiego środka jednorazowo, a nie wielokrotnego posiadania danego środka, lecz w nieznacznych ilościach. Nie jest zatem możliwe przypisanie winy osobie „na raty” ,lecz konieczne jest posiadanie odpowiedniej ilości w jednym czasie, które musi wynikać z jednorazowego zachowania.7

Należy dodać, iż do ustalenia „znacznej ilości” zbędne jest ustalenie, ile substancji aktywnej znajduje się w danym proszku czy tabletkach. Pomimo tego, że środki nielegalnie wprowadzane do obrotu z założenia nie są czyste, nie jest wymagane oddzielanie substancji aktywnych od pozostałych, aby określić ilość danego środka. 8

Typ uprzywilejowany przestępstwa jest zapisany w przytaczanym na wstępie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Jest to posiadanie nieznacznej ilości na własny użytek substancji zabronionych przez ustawę, które także jest czynem zabronionym. Pomimo tego, że postępowanie może zostać umorzone, to i tak osoba posiadająca nieznaczną ilość na własny użytek popełnia czyn zabroniony. Umorzenie postępowania ma jedynie charakter fakultatywny, a co za tym idzie postępowanie może, ale nie musi zostać umorzone, tak więc posiadanie nieznacznej ilości środków także może być karane. Aby postępowanie mogło być umorzone (a więc sąd odstąpi od wymierzenia kary) musi zajść kilka warunków sine qua non: substancja musi być w nieznacznej ilości, przeznaczona na własny użytek, a orzeczenie kary wobec sprawcy musi być niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu, a także musi być niska społeczna szkodliwość czynu.1

Pojęcie „znacznej ilości” narkotyków, pomimo tego, że nie jest sprecyzowane ani zdefiniowane ustawowo jest jednolite jeżeli chodzi o orzecznictwo. Linia orzecznicza sądów wyraźnie wskazuje, że najważniejszym kryterium przypisania znacznej ilości jest posiadanie substancji, która pozwoli na wyodrębnienie kilkunastu dawek środka odurzającego czy substancji psychoaktywnych. Nie jest możliwe jednoznaczne wskazanie sztywnych ram, które można zakwalifikować jako posiadanie „znacznej ilości”, gdyż jak wskazuje doktryna i judykatura substancje nie są sobie równe, a działanie poszczególnych narkotyków jest zróżnicowane.

1 http://www.kbpn.gov.pl,

2 Dz.U. Dz.U.2017.783 t.j. z dnia 2017.04.14,

3 http://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/wgskrnr/ZDR-295,

4 Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2009 r., I KZP 10/09, OSNKW 2009,

5 Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2017 r., IV KK 19/17, LEX nr 2254800,

6 Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2009 r., I KZP 10/09, OSNKW 2009,

7 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia II KK 47/05, 1 marca 2006, OSNKW 2006/6/57,

8 Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2009 r., I KZP 10/09, OSNKW 2009,

9 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 marca 2017 r., II AKa 279/16, LEX nr 2284893,

10 Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2014 r., III KK 208/14,

11 Wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 2 października 2013 r., IV Ka 713/13

Bibliografia:

 1. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2014 r., III KK 208/14,

 2. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2017 r., IV KK 19/17, LEX        nr 2254800,

 3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2009 r., I KZP 10/09,           OSNKW 2009,

 4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 marca 2017 r., II AKa 279/16,          LEX nr 2284893,

 5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2006, II KK 47/05,  OSNKW                     2006/6/57,

 6. Wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 2 października 2013 r., IV Ka          713/13,

 7. http://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/wgskrnr/ZDR-295.

 

mgr Daria Skoczke

daria.skoczke@soimed.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Przejdź do paska narzędzi