Press "Enter" to skip to content

Czym jest zimowa depresja?

Depresja zimowa, a właściwie sezonowe zaburzenie afektywne, należy do grupy schorzeń przebiegających z nasilonymi epizodami depresyjnymi. Objawy chorobowe pojawiają się najczęściej w sezonie jesienno-zimowym w związku ze zmniejszoną ekspozycją na światło słoneczne, a ustępują wiosną bądź latem. Ze względu na swój okresowy przebieg jest ciężka do zdiagnozowania, a w konsekwencji staje się przyczyną często popełnianych prób samobójczych.

Etiologia sezonowego zaburzenia afektywnego (ang. SAD – Seasonal Affective Disorder) związana jest z mechanizmami zachodzącymi w organizmie człowieka, będącymi przystosowaniem zegara biologicznego do zmniejszonej ekspozycji na światło w porze zimowej. Zaburzenie to jest ciężkie do zdiagnozowania, gdyż często przebiega razem z nieprawidłowościami w odżywianiu, alkoholizmem, a także może być mylone z chorobą afektywną dwubiegunową oraz innymi schorzeniami o charakterze afektywnym. SAD dotyka częściej kobiet niż mężczyzn w stosunku odpowiednio 4:1. Najbardziej narażonymi na zachorowanie są mieszkańcy północnych szerokości geograficznych, ze względu na występowanie wydłużonej i intensywnej zimy.

Jako główną przyczynę występowania SAD uznaje się zaburzenia w przebiegu cyklu okołodobowego, zwane przesunięciem fazowym. Strukturą nadrzędną, koordynującą przebieg rytmu okołodobowego w mózgu ssaków, jest jądro nadskrzyżowaniowe, umiejscowione w podwzgórzu nad skrzyżowaniem nerwów wzrokowych. Ma ono wpływ na działanie mózgowych ośrodków snu i czuwania oraz termoregulacji. Dzięki zdolności do odbierania sygnałów z siatkówki oka, wykazuje znaczną aktywność podczas fazy jasnej doby, zależnej od światła żółtego. Teoria przesunięcia fazowego zakłada, iż ze względu na obniżoną ekspozycję organizmu na promienie słoneczne podczas zimy, wewnętrzny cykl okołodobowy sterowany poprzez jądro nadskrzyżowaniowe znacząco zwalnia w stosunku do zegara zewnętrznego. Powoduje to desynchronizację rytmów dobowych, m.in. snu i czuwania względem pory dnia.

U osób cierpiących na SAD zaobserwować można także zwiększony poziom melatoniny – hormonu wydzielanego przez szyszynkę podczas fazy ciemnej doby. Melatonina hamuje aktywność jądra nadskrzyżowaniowego oraz moduluje działanie ośrodków snu znajdujących się w pniu mózgu, w związku z czym pełni kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu cyklu okołodobowego.

Do charakterystycznych cech sezonowego zaburzenia afektywnego zalicza się również występowanie zwiększonego poziom transportera wychwytu zwrotnego serotoniny (SER-T) podczas pory zimowej. Powoduje to obniżenie poziomu serotoniny, neuroprzekaźnika istotnego dla prawidłowego przebiegu rytmu snu i czuwania. Niedostateczny poziom serotoniny wiąże się także z występowaniem zwiększonego łaknienia węglowodanów, zmęczeniem oraz obniżeniem nastroju związanym z drażliwością oraz anhedonią.

Do współwystępujących anomalii, które mogą wpływać na występowanie SAD zalicza się również: obniżony poziom witaminy D3, który spowodowany jest jej zmniejszoną syntezą w organizmie podczas pory zimowej oraz zaburzenia genetyczne związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem genów odpowiedzialnych za synchronizacją dobową.

Diagnostyka

Podstawą do zdiagnozowania sezonowego zaburzenia afektywnego jest występowanie regularnych nawrotów ciężkiej depresji, które pojawiają się w konkretnej porze roku. Zaburzenia muszą wystąpić minimum w przeciągu dwóch następujących po sobie sezonów. Należy także wykluczyć występowanie epizodów depresyjnych niesezonowych oraz zaburzeń depresyjnych związanych z narażeniem na stres psychologiczny o konkretnej porze roku.

Do głównych objawów należą:

  1. obniżony nastrój,

  2. anhedonia,

  3. poczucie zmniejszenia energii,

  4. zmęczenie,

  5. nadmierna senność,

  6. drażliwość,

  7. wycofanie społeczne,

  8. trudności w koncentracji,

  9. myśli samobójcze,

  10. zwiększone łaknienie (szczególnie na węglowodany) i związany z tym wzrost wagi.

Leczenie

Najskuteczniejszą metodą leczenia zimowej depresji jest terapia sztucznym światłem o falach długości zbliżonej do odcieni światła żółtego. Stosowana jest w porze wczesno-porannej, a jednorazowy zabieg trwa od 2 do 3 godzin. Pozwala to na zahamowanie wydzielania melatoniny oraz pobudzenie aktywności jądra nadskrzyżowaniowego.

Dodatkowo terapię wspomaga się zażywaniem leków z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), które zmniejszają szybkość nawrotów choroby. Zalecane jest także wprowadzenie terapii psychologicznej oraz suplementację witaminy D3

Bibliografia:

  1. Lam R. W., Levitan R. D., Pathophysiology or seasonal affective disorder: a review, J. Psychiatry&Neuroscience, 2000, 25, 469-480.

  2. Kurlansik S. L., Ibay A. D., Seasonal affective disorder, Am Fam Physician, 2012, 86, 1037-1041.

  3. http://dx.doi.org/10.1155/2015/178564

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Przejdź do paska narzędzi