Press "Enter" to skip to content

Nieistniejąca część świata: charakterystyka zespołu nieuwagi stronnej

Zespół nieuwagi stronnej (znany także jako zespół zaniedbywania połowiczego, zespół pomijania jednostronnego) jest mało znanym, a jednak dość powszechnie występującym zaburzeniem. Może się ono pojawić jako następstwo udaru, urazów czaszkowo-mózgowych lub choroby nowotworowej. Szacuje się, że nawet 2/3 pacjentów po udarze prawopółkulowym może cierpieć na zespół pomijania jednostronnego.

Czym objawia się zespół nieuwagi stronnej? Chociaż najbardziej powszechne są ubytki związane ze wzrokiem, zespół ten nie jest wyłącznie związany z utratą funkcji wzrokowych. Można powiedzieć, że pacjenci z zespołem pomijania jednostronnego „ignorują” jedną połowę świata we wszystkich modalnościach, w zależności od miejsca i stopnia uszkodzenia. Uszkodzenie dotyczy głównie prawej półkuli (gdy dojdzie do uszkodzenia lewej półkuli zespół nieuwagi stronnej występuje rzadziej, utrzymuje się krócej, a objawy są mniej nasilone), co wiąże się z pomijaniem lewej strony świata i przestrzeni osobistej. Dla uproszczenia, w artykule zostanie opisane jedynie pomijanie lewej strony, jednak przy uszkodzeniach lewopółkulowych objawy są analogiczne i występują po stronie prawej.

Przyjmuje się, że uszkodzenia w obrębie płata czołowego wiążą się z elementami eksploracyjno-ruchowymi (tzw. „motor neglect” – pacjent nie jest w stanie używać kończyn po przeciwnej do uszkodzenia stronie, nawet jeśli kończyna nie jest w żaden sposób słabsza niż kończyna zdrowa), a uszkodzenia ciemieniowe z elementami sensoryczno-percepcyjnymi (najczęściej występuje uszkodzenie w obrębie styku skroniowo-ciemieniowo-potylicznego). Warto zaznaczyć, że zespół nieuwagi stronnej nie jest jedynie zaburzeniem sensorycznym lub motorycznym, a na jego charakter składa się wiele czynników.

Sposoby diagnozy zespołu nieuwagi stronnej w dużej mierze zależą od tego, z jak ciężkim przypadkiem mamy do czynienia. Można powiedzieć, że te najcięższe są rozpoznawalne „na pierwszy rzut oka” – głowa będzie pochylona w prawo, oczy skierowane mocno w prawo, praktycznie nie będą przesuwać się w lewo. Przy jedzeniu pacjent będzie zjadał jedynie z prawej strony talerza. Zdarza się, że osoby po udarze, które cierpią na zespół nieuwagi stronnej – jeszcze przed diagnozą – narzekają, że są ciągle głodne. Gdy chory zostanie poproszony o obrót, zawsze obróci się przez prawe ramię, może także ignorować ludzi znajdujących się z lewej strony, a jeżeli taka osoba coś powie, pacjent i tak będzie zwracał się na prawo. Ponadto możemy zauważyć problemy w czynnościach dnia codziennego – oprócz wspomnianego jedzenia, można zaobserwować np. jednostronnie nałożony makijaż lub jednostronne ogolenie brody, czy ubranie tylko jednego buta.

Gdy poprosimy pacjenta o wyobrażenie sobie jakiejś przestrzeni (najlepiej miejskiej, gdzie po obu stronach ulicy znajdują się budynki), opisze on ją zawsze ignorując lewą stronę, która to będzie różna w zależności od jego punktu odniesienia (ryc. 1).

Ryc. 1 Mediolańscy pacjenci z zespołem nieuwagi stronnej poproszeni o wyobrażenie sobie Piazza del Duomo. Źródło: Bisiach i Luzzatti, 1978

Do najbardziej powszechnych badań neuropsychologicznych należą: kopiowanie rysunków (ryc. 2), wyszukiwanie konkretnych symboli w rozsypankach, dzielenie odcinków na pół, przekreślanie linii.

Ryc. 2 Rysunki wykonane przez pacjenta z zespołem nieuwagi stronnej. Źródło:https://mipropiolio.files.wordpress.com/2015/11/visual-neglect.gif

W każdym z wymienionych zadań pacjent będzie miał problemy z „odnalezieniem” lewej strony. Na ryc. 2 pokazane są przykładowe kopie rysunków wykonane przez pacjenta z zespołem nieuwagi stronnej. Na wszystkich trzech rysunkach lewa strona została niedokładnie przedstawiona. Przy wyszukiwaniu w rozsypance konkretnych symboli i przy przekreślaniu linii pacjenci nie zaznaczą tych, które znajdują się po lewej stronie (jak bardzo po lewej zależy od stopnia uszkodzenia), a przy podziale odcinków na pół, linia podziału będzie znajdować się bliżej prawego końca.

Co ciekawe, pacjenci posiadają nieuświadomioną wiedzę na temat pomijanej strony. Dowodem na to są wyniki testów „płonący dom” i „pęknięty kieliszek”. W obu testach osobom z zespołem nieuwagi stronnej zostają pokazane dwa rysunki – na jednym znajduje się cały kieliszek lub nieuszkodzony dom, na drugim kieliszek jest wyszczerbiony z lewej strony, a po lewej stronie domu widać płomień lub też z lewego okna wydobywa się dym. Chorzy nie dostrzegają tego, co widać z lewej strony, a oba rysunki wydają się być dla nich identyczne. Jednak kiedy poprosi się ich o wybranie rysunku, który bardziej przypadł im do gustu, prawie zawsze wybiorą ten, na którym znajduje się cały kieliszek lub niepłonący dom.

Działania terapeutyczne w zespole nieuwagi stronnej polegają głównie na uzupełnianiu i kompensacji utraconych funkcji i pomimo zauważalnej poprawy w czasie, nie jest możliwy powrót do pełnej sprawności.

Bibliografia:

 1. Bisiach E., Luzzatti C., Unilateral neglect of representational space. Cortex. 1978, 14:129-33.

2. Parton A., Malhotra P., Husain M., Hemispatial neglect. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2004, 75:13-21.

3. Wojtan A., Wojtan S., Charakterystyka zespołu zaniedbywania połowiczego; specyfika opieki pielęgniarskiej. Problemy Pielęgniarstwa, 2009, 17:132-138

Monika Puchalska

 

monika.puchalska@soimed.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Przejdź do paska narzędzi