Press "Enter" to skip to content

Zalety karmienia piersią i możliwe skutki jego nieprawidłowego przebiegu

Karmienie piersią to bardzo istotny element macierzyństwa. Pozwala na wybudowanie niezwykłej więzi między matką i dzieckiem oraz pozytywnie wpływa na zdrowie obojga z nich. Dzięki licznym udogodnieniom, akcjom promocyjnym i zmianach jakie zaszły w polskich szpitalach, karmienie piersią powróciło do popularności i wyparło modę na mleko modyfikowane. Każdorazowe rozważania na temat karmienia piersią należy rozpocząć omówieniem jego korzyści, a te możemy podzielić na dwie grupy: dla matki i dla dziecka.

Skupiając się na pozytywnym wpływie karmienia piersią na noworodka musimy podkreślić, że naturalne ludzkie mleko nie jest jedynie pożywieniem dostarczającym składników energetycznych. Dzięki swojej zmiennej formule idealnie dostosowuje się do potrzeb rosnącego dziecka. Najczęściej poruszaną kwestią jest wpływ karmienia piersią na budowanie odporności u dzieci. Immunoglobuliny zawarte w mleku kobiecym są jej znacznym źródłem zanim młody organizm zacznie wytwarzać własne przeciwciała. Dodatkowo pokarm zawiera wiele czynników zwiększających kolonizację pożądanych bakterii i jej hamowanie w przypadku tych mogących mieć negatywny wpływ na jakikolwiek układ.

Kolejnym ważnym składnikiem są tłuszcze, m.in. długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe (kwasy omega-3), mające znaczny wpływ na prawidłowy rozwój narządu wzroku i ośrodkowego układu nerwowego. Największe ilości tłuszczów znajdują się w mleku produkowanym przez kobiecy organizm nocą. Dlatego ważne jest aby nie rezygnować z naturalnego karmienia w późnych godzinach i nie zastępować go z wygody mlekiem modyfikowanym.

Układ trawienny człowieka na początku jego życia nie jest odpowiednio skolonizowany przez bakterie oraz chroniony przed zakażeniami, jednak dzięki składnikom mleka tj. np. oligosacharydom zyskuje niezbędną barierę ochronną. Warto też podkreślić znaczenie karmienia w kontekście żółtaczki niemowląt. Występuje ona u ok. 60% zdrowych, donoszonych noworodków i u ok. 80% wcześniaków. Fizjologiczna żółtaczka jest widoczna po 24 godzinie życia, a najwyższe stężenie bilirubiny całkowitej występuje w 3-5 dobie życia i nie przekracza 13-15 mg/dl (222,3-256,5 µm/l) oraz trwa 7 dni. Chociaż przebieg fizjologicznej żółtaczki u noworodków jest zazwyczaj łagodny to warto wykorzystać potencjał naturalnego karmienia i odpowiednio jej zapobiegać. Dzięki częstemu karmieniu piersią noworodek potrafi wydalić nadmiar bilirubiny z organizmu, a co za tym idzie unikamy takich czynności jak np. naświetlanie.

Liczne witaminy i minerały zawarte w ludzkim mleku (m.in. witaminy A, C, E; modulatory wzrostu, cukry, białka) wpływają pozytywnie na rozwój szkieletu, ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego oraz wielu innych układów i narządów. Bardzo istotne jest zatem, aby dzieci były karmione wyłącznie piersią co najmniej do 6 miesiąca życia.

Nie tylko dzieci korzystają na prawidłowym i regularnym karmieniu piersią. Ma ono również pozytywny wpływ na organizm matki. Już od pierwszych dni chroni przed krwotokami poporodowymi i wspomaga inwolucję macicy dzięki wydzielanej w trakcie karmienia oksytocynie. Kobieta może zatem szybciej wrócić do pełnej sprawności, co w początkowym okresie macierzyństwa jest niezwykle istotne. Oksytocyna ma również wpływ na psychikę kobiety, łagodzi i uspokaja młodą matkę pozwalając lepiej przejść przez trudny okres jakim jest początek macierzyństwa. Dodatkowo wykorzystywanie do produkcji pokarmu składników odżywczych powoduje u kobiet utratę wagi.

Regularne karmienie piersią (min. 8 razy na dobę) opóźnia powrót płodności nawet do 6 miesięcy. Zapobiega to zbyt szybkiemu ponownemu zajściu w ciążę, które mogłoby niekiedy zaszkodzić zdrowiu i życiu kobiety.

Istotną zaletą naturalnego karmienia jest również zmniejszone ryzyko wystąpienia nowotworów. U matek karmiących co najmniej 3 miesiące notuje się o 50% zmniejszoną zachorowalność na raka piersi oraz o 20% mniejszą na raka jajnika. Im dłużej kobieta karmi piersią, tym bardziej przed wystąpieniem menopauzy chroni siebie przed zachorowaniem na nowotwór piersi.

Należy też wspomnieć o najmniej istotnym dla zdrowia czynniku, czyli wygodzie i ekonomii. Pokarm kobiecy jest stale dostępny i nie wymaga poświęcenia czasu na jego przygotowanie. Dodatkowo w przeciwieństwie do mleka modyfikowanego jest dostępny całkowicie za darmo, co zmniejsza i tak wysokie koszty utrzymania dziecka.

Karmienie piersią to proces wymagający odpowiedniej techniki i zaangażowania. Ważne jest m.in. aby matce i dziecku było wygodnie, dziecko mogło swobodnie i prawidłowo uchwycić brodawkę oraz zachowana była odpowiednia ilość karmień w ciągu doby. Czynniki tj. nieprawidłowa technika karmienia mogą wpłynąć na wystąpienie powikłań.

Przyczynami bolesności czy też uszkodzeń brodawek sutkowych są: nieprawidłowe ich uchwycenie przez dziecko, zła technika odłączania lub zbyt krótkie wędzidełko uniemożliwiające prawidłową pracę języka. Jeśli pacjentka zgłasza dolegliwości bólowe podczas całego procesu karmienia należy nauczyć ją prawidłowe odstawiać i przystawiać dziecko do piersi. Jeśli brodawki są zaczerwienione, tkliwe, czasem z widocznymi niewielkimi ranami, powinno zacząć się od smarowania ich mlekiem i wietrzenia oraz zmian pozycji podczas karmienia. Jeśli to nie pomaga można zastosować dostępne na rynku maści z lanoliną, a w przypadku silnych obrażeń, osłonki oraz zimne okłady.

Nawał pokarmu jest zjawiskiem fizjologicznym, kiedy to z powodu wysokiego poziomu m.in. prolaktyny dochodzi do zwiększonej produkcji mleka. Jeśli postępowanie w trakcie nawału jest nieprawidłowe, może dojść do obrzęku piersi i zastoju pokarmu.

Przy niewystarczającym opróżnianiu piersi podczas nawału dochodzi do przesięku płynu z naczyń do tkanek gruczołu. Kiedy naczynia są uciśnięte, następuje ograniczenie dotarcia oksytocyny do komórek mięśniowych otaczających przewody co powoduje zmniejszenie lub zatrzymanie wypływu mleka. Pierś staje się wtedy twarda, zaczerwieniona, bolesna, obrzmiała, błyszcząca i rośnie jej temperatura. Jeżeli w takim przypadku pokarm nadal wypływa, mamy do czynienia jedynie z obrzękiem; w przypadku braku wypływu – z zastojem. Ważne jest zatem odpowiednie postępowanie w nawale pokarmu – prawidłowe opróżnianie piersi poprzez częste przystawianie (lub przy pomocy laktatora) oraz zimne i ciepłe okłady na zmianę po i przed karmieniem.

Jeśli już dojdzie do zastoju należy zastosować ciepły okład oraz podejmować próby odciągnięcia niewielkich ilości mleka i/lub delikatnego masażu piersi. W celu złagodzenia objawów pacjentka może zastosować farmakoterapię – niesterydowe leki przeciwzapalne np. ibuprofen. Do zastoju może również dojść w obrębie jednego płata gruczołu piersiowego. Wyczuwalne jest wtedy pojedyncze tkliwe zgrubienie. Może ono być spowodowane zmniejszoną częstością karmień, uciskiem np. przez nieprawidłowo dobrany biustonosz lub zbyt intensywny masaż piersi oraz nadprodukcją pokarmu w gruczole spowodowaną nadmiernym odciąganiem. Kiedy przy zastoju dojdzie np. do infekcji bakteryjnej, mamy do czynienia z zapaleniem piesi.

Objawy zapalenia mogą dotyczyć całej piersi lub jej fragmentu (najczęściej górne, zewnętrzne kwadranty gruczołu piersiowego). Pierś jest zaczerwieniona, gorąca, obrzęknięta i silnie bolesna. Powyższym objawom mogą również towarzyszyć obniżone samopoczucie oraz typowe symptomy grypy.

Postępowanie przy zapaleniu piersi obejmuje: prawidłowe ich opróżnianie (należy jednak unikać nadmiernego pobudzenia gruczołów do pracy), kontrola i ewentualne korygowanie techniki karmienia, stosowanie zimnych okładów po karmieniu w celu zwężenia przewodów mlecznych, zmiana pozycji w trakcie jednego karmienia, odpoczynek, leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne.

W poniższej tabeli zestawiono różnicę między zapaleniem piersi, a zatkaniem przewodu.

Magdalena Nehring-Gugulska, Warto karmić piersią, Intertom Warszawa, 2004.

Jak widać karmienie piersią ma wiele zalet zarówno dla matki, jak i dla dziecka. Zapewnia ono prawidłowy rozwój noworodka i szybki powrót kobiety do pełnej sprawności. Jest to więc idealna alternatywa dla promowanych szeroko suplementów diety i kosztownych zabiegów. Opisane wyżej zalety karmienia piersią i możliwe skutki jego nieprawidłowego przebiegu udowadniają jak ważna jest też odpowiednia edukacja i opieka nad kobietami karmiącymi. Kluczową rolę odgrywają tutaj położne środowiskowe, które po powrocie pacjentki ze szpitala do domu sprawują nad nią kompleksową opiekę. To ich zadaniem jest wsparcie i pomoc młodej matce w trudnych początkach macierzyństwa.

lic. Julia Ignaczak 

julia.ignaczak@soimed.pl

Zapraszam również na mojego autorskiego bloga – Młoda Położna

Bibliografia:

  1. Magdalena Nehring-Gugulska, Warto karmić piersią, Warszawa, 2004.

  2. Alicja Wasiluk , Agnieszka Polewko , Andrzej Ozimirski, Współczesna diagnostyka i leczenie żółtaczek u noworodków i niemowląt, Diagnostyka Laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2012, Wydanie 48, Numer 4, s. 405-411

  3. Hanna Szajewska, Andrea Horvath, Anna Rybak, Piotr Socha, Karmienie piersią. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, Standardy Medyczne/Pediatri, 2016, Wydanie 13, s. 9-24

  4. Bręborowicz G (red.), Położnictwo i ginekologia, Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2005

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Przejdź do paska narzędzi